Metadatos
Ji´ojteam
Juan Maldonado Waswechia “Tetabiate"ta
Ya´alame
Pacheco Martínez, Julio de Jesús
Ya´ari taewai
1985po
Jitasa
Jaisa machi
Jita aa bwijtu:
Junuen beetchi: 29 X 17.4 X 15 sentimetrom
Junuen ya´ari: jaisa juka yesota bepa bronsekamta tekipanoane
Ji´ojpuari
Tetabiaktita sea takaa; ju yoi jakgo weeriata tuuleka a bo’o jajjaseme Julio Presiado Pacheko Martines teakame a maameawamak a yaak; yesomak pujbawa into a takawata yeu wikek aet chukula intoko bronseta ama a boojtak junuen beja ama yeu siika ju a sea takawa yoi nokipo eskulturapo ta’ewame; samai wiko yauta Juan Maldonado Waswechiata ama yeu maachi, ju tetam kombiabiaktame.
Ju samai wiko yaut ju “Tetam kom biabiakteme” jiakimeu yautaka weekan junnume wasuktiampo Porfirio Diasta am tejalbaeka éao, jewi aapo juka senu wiko yauta luuteko 1887po juka Kajemeta, junuen tawako, aapo a remuak yautpo luula; aapo kaa yoi nokan kia jiak nokipo jiba omo uju’n; junuen a tetejwa jume ji’osiam (Garsia 2020).
Jaisa nanassuan ju wiko yaut Tetabiate; jewi ju samai wiko yaut Juan Maldonado Waswechia yoi sontaomaka nanassuakai kaa juebenam jiakim masa utteaka yoim restepo aman kom yajaka amemak kaa am bobichau am etwa bwibwiseka amemak nassuane into sepsu kawiu luula tennine aman omo eusiabaekai, junuen beja jume yoi sontam betchibo obiachisi tatawan ama nabusti ket jume jiakim asiendampo omo uju’uka tekipanoame into kaa kawiu wattilame ‘mansompo ta’ewame’ , junume jiakim ket unnna bwa’apo luula, ju’iwampo luula am a’ániasuk; junume betchibo juebena wasuktiapo kaupo weamaka jiak bwiarata nassuasisimen; a luutepo tajtia Sikklo XXta naatepo (Moreno 2010 into Garsia 2020).
Moreno (2010po) inian a teuwa: jan 1896 ju estatao kobanao Luis E, Torres, jaibu tu’isi nau jiapsibaeka inim jiak batwe bwiarapo “Pas de Ortis” teamta yeu machiak, junum beja jume jiakim yoi into jume sontaom jiak bwiarapo yeuwan kat’i’an bweta ju Gobierno kaa am nok jikkajak, ama nabusti into ket juebena yoim jiak bwiarapo lilisensian kaa jiakim mak lutu’uriaka, junuen beja juka ji’osiata kaa yoorek juchi kawiu wattek.
Jume wiko yauchim Juan Maldonado Waswechia into Loeto Biya, junume wasuktiampo wepulsi nau lutu’uriaka nau resten, bweta ju Loeto Biya yoi sontaomak taawak ju Juan Maldonado Tetabiiate juchi kawiu bicha bo’ota nuuka, junaman omo uju’uka nat tepola omo uju’uka yoim mak nassuak a luutepo tajtia juliota 10po 1901po, junak kaupo nassuakai into alebenasi jiaki Loeto Biya a me’ak junam masokoba kaupo; Tetabiate a binwa jiak bwiarata jijinne’ukai unna Porfirio Diasta Gobierno koba wantituak, junnue betchibo aapo Porfirio Dias juebena jiakim mekka bicha am totojitaitek, Oajakawi, into Yukataneu.
Juan Maldonado ‘tetabiate’ ta takaa kaupo taawak, junam naawak sontaom kuartelet naachi Fortin Mejikano teapo; tua Pitaya puepplo bichapo tatawa. Ian ju Beene pueblota katekapo.
Ayukame
Jiak yauchim--Sonora ( Mejiko : Estado) | Jiakim--Jakkwo weeria etejoi--Bem nassuaim | Mejiko--Jakwo weeriata etejoi--1867-1910 | Takaam ya’arim--Mejiko--Itóm ou sailam
Machilawa
Seayoki tutti yechai / jpg
Jakria
Sonoorapo, Ko´okoimpo
Weeyejri
1981po-1990po
Ama atte´ari
Saala jakwo yeu sikamta etejomta
Junum katek
Jiakim Museo, Sinaloa y Obregón No. 200, Cócorit, Cajeme, Sonora
Jiak Museou lutu’uriak 1985po naatekai
Nooki
Jiak noki
Kimuria taewai
2021-11-14
Tata´aneme
Web Catalogación Obregón 2016 - 2823
ISC-CGPC-MY-0045
RS-OM-MEY-45
Teuwaim
Moreno Romero, Humberto. (2010). Las rebeliones Yaquis en el Porfiriato En: Horizonte Histórico. Revista de Historia de la Universidad Autónoma de Aguascalientes. Año 2 (3). Disponible en: https://revistas.uaa.mx/index.php/horizontehistorico/issue/view/103/79
García Rivera, Edna L. (2020). Historia y memoria en torno a liderazgos indígenas: narrativas de las mujeres yaquis En Región y sociedad. Año 32. Disponible en: http://www.scielo.org.mx/pdf/regsoc/v32/1870-3925-regsoc-32-e1327.pdf
Nau a yaakame
Instituto Sonorense de Cultura ; Casanova, Juan (seachimti) ; Buitimea Flores, Teodoro (lutu´ujariuria) ; Ruiz Félix, José María (lutu´ujariuria)
Baisoktia

Ini´i tekiya´i baisoktiapo luula katek Creative Commons Reconocimiento-NoComercial-CompartirIgual 4.0 Internacional.
Atte´ari
Instituto Sonorense de Cultura

